Đề TOEIC trong đầu phần lớn người học là chuyện văn phòng: một cuộc họp bị dời, một bản báo giá, một email của sếp. Mở dạng bài Đọc hiểu (Part 7) trong Lingua ra, bạn gặp tờ thông báo gia hạn hợp đồng dán ở sảnh chung cư. Mở Nghe thông báo (Part 4) ra, bạn nghe một cái loa siêu thị. Trông như đi lạc đề. Nó không lạc, và phần giữa bài này nói vì sao.

Trước hết, hai dạng bài đó là gì.

Một ngữ liệu, ba câu hỏi

Lingua đã có hai thứ nằm gần chỗ này rồi, nên dễ tưởng là trùng.

Có luyện nghe (Part 2): bạn nghe một câu, chọn câu đáp lại. Mỗi câu là một bài riêng biệt, trả lời xong là hết, câu sau không dính gì câu trước. Và có đoạn văn đời sống: một đoạn ngắn dùng lại chính những từ bạn vừa học, đọc trơn từ đầu đến cuối, không có câu hỏi nào.

Hai dạng bài mới khác ở hai chỗ. Một ngữ liệu dùng chung cho ba câu hỏi, và có chấm điểm.

Chỗ khác đó nghe nhỏ nhưng đổi hẳn việc bạn phải làm. Ba câu hỏi trong một bộ được rút từ ba chỗ khác nhau của cùng một tờ thông báo: một câu hỏi tờ này để làm gì, một câu hỏi một chi tiết nói thẳng ra, một câu bắt bạn nối hai dòng cách xa nhau lại mới ra đáp án. Hiểu lơ mơ thì đủ đúng một câu. Không đủ đúng cả ba.

Chấm điểm nghĩa là hết lượt bạn thấy một con số dạng 3/3, và số xu kiếm được. Con số đó không phải để khoe, nó để bạn biết mình vừa hiểu hay vừa đoán.

Lối vào: ở trang danh sách từ của mỗi chủ đề có hai nút, Đọc hiểu (Part 7) và Nghe thông báo (Part 4), và trên thẻ chủ đề ở trang Lộ trình cũng có icon đi thẳng vào. Hiện có 40 bộ trải trên 10 chủ đề của chặng 1 tới 10: mỗi chủ đề bốn bộ, hai để đọc, hai để nghe.

Vì sao là chung cư và siêu thị, không phải phòng họp

Vì đó là chỗ bạn thật sự gặp tiếng Anh.

Đếm thử xem lần gần nhất bạn ngồi trong một cuộc họp bằng tiếng Anh là khi nào. Với phần lớn người đang học, câu trả lời là chưa lần nào. Còn loa thông báo đổi cửa ra máy bay, tờ giấy dán ở quầy lễ tân khách sạn, giấy báo có bưu kiện chờ nhận, phiếu bảo hành cái nồi cơm điện, nội quy dán trong phòng giặt chung: những thứ này bạn gặp ngay lần đầu ra nước ngoài, và gặp trong lúc đang phải xử lý một việc thật.

Từ vựng thì vẫn là từ TOEIC, không giảm đi chữ nào. Cách làm là bắc cầu: lấy từ nghiệp vụ của chủ đề rồi đặt nó vào một cảnh đời thường. renew, agreement, party, provision là từ của chủ đề hợp đồng, và chúng nằm trong một tờ thông báo gia hạn hợp đồng thuê nhà dán ở sảnh. Từ không đổi, chỉ có chỗ nó đứng là đổi.

Cái lợi thứ hai kín hơn: cảnh quen thì đầu bạn có sẵn chỗ để đặt từ mới vào. Bạn đã biết trước một tờ thông báo chung cư nói những gì, hạn chót là ngày nào, nộp ở đâu, nộp trễ thì bị gì. Nên khi gặp một từ lạ trong đó, bạn vẫn còn cái khung để đoán. Gặp từ lạ giữa một cuộc họp về thứ bạn không rành là hai việc khó chồng lên nhau, và bạn thường thua cả hai.

Cách làm cho ra kết quả

Part 7: đọc câu hỏi trước, rồi mới quét tờ thông báo.

Phản xạ tự nhiên là đọc trọn tờ thông báo từ trên xuống, hiểu cho hết, rồi mới xem câu hỏi. Đó là cách chậm nhất. Đọc câu hỏi trước thì bạn biết mình đang đi tìm cái gì, và việc của bạn thành quét chứ không phải đọc. Câu hỏi mục đích thì nhìn tiêu đề với đoạn đầu. Câu hỏi chi tiết thì săn con số, ngày tháng, tên riêng. Câu "Look at the table" thì đi thẳng xuống bảng, khỏi đọc chữ phía trên.

Tờ thông báo nằm nguyên trên màn suốt cả ba câu, nên bạn quay lại bao nhiêu lần cũng được. Không có lý do gì phải cố nhớ nó.

Và đừng tin cảm giác quen tai. Các phương án sai ở đây được viết bằng chữ có thật trong tờ thông báo, chúng lấy đúng một chi tiết có trong đó nhưng trả lời sai câu hỏi. Một phương án đọc lên thấy quen không phải bằng chứng nó đúng, nó chỉ là bằng chứng bạn vừa lướt qua mấy chữ đó ở đâu đấy. Quay lại tìm cho ra đúng dòng.

Part 4: nghe trọn một lượt lấy ý chính, rồi mới bấm nghe lại.

Bài nói tự phát ngay khi bạn vào bộ. Lượt đầu, đừng cố bắt từng chữ. Lấy về ba thứ thôi: người nói đang ở đâu, nói với ai, và muốn người nghe làm gì. Ba thứ đó thường đủ để trả lời câu hỏi bối cảnh và câu hỏi hành động tiếp theo, tức là hai trong ba câu. Rồi mới bấm nút tròn để nghe lại và nhặt chi tiết còn thiếu.

Bấm nghe lại ngay từ giây thứ mười, khi trong đầu chưa có ý chính nào, là nghe lại một thứ mà bạn vẫn chưa có khung để hiểu. Lần hai nghe ra đúng bằng lần một.

Bảng biểu là chỗ để MẮT làm việc trong lúc TAI nghe.

Một số bài nghe có kèm bảng hiện trên màn. Đọc bảng đó trước, đọc trong lúc chờ bài nói bắt đầu. Bảng không bao giờ chứa đủ đáp án một mình, và lời nói cũng vậy: lời nói cho bạn một cột, bảng ánh xạ sang cột kia. Ví dụ có bài loa chung cư nói buổi hướng dẫn tuần này là về lease renewal terms, còn bảng mới cho biết chủ đề đó rơi vào tối thứ Tư. Chỉ nghe thì ra cái chủ đề. Chỉ nhìn thì ra bốn buổi tối. Ghép lại mới ra một buổi.

Nên trong lúc bài nói chạy, mắt bạn nên đang ở trên bảng, tìm cái tên vừa nghe thấy.

Chỗ hai dạng bài này còn thua đề thi thật

Nói thẳng ra chứ không giấu, vì bạn sẽ nhận ra ngay trong năm phút đầu.

Giọng đọc là máy. Bài nói do trình duyệt đọc, không phải người thu âm. Nó phẳng: không nhấn vào từ quan trọng, không ngập ngừng, không lên giọng ở cuối câu hỏi. Mà ngữ điệu của người nói thật là một nửa lượng thông tin trong Part 4. Chính vì giọng máy phẳng nên các bài nói ở đây phải viết bằng câu ngắn và chỉ một người nói, câu dài nhiều mệnh đề đọc bằng máy là không nghe ra nổi. Cái giá phải trả: bạn luyện được việc bắt thông tin, chưa luyện được việc bám theo một người thật đang nói nhanh.

Bạn nghe lại thoải mái, đề thi thật thì không. Trong phòng thi, bài nói chạy đúng một lượt rồi thôi, và một phần cái khó của Part 4 nằm đúng ở chỗ đó. Ở đây cái nút tròn kia bấm bao nhiêu lần cũng được. Dùng nó để hiểu ra một chỗ mình nghe hụt thì tốt. Dùng nó thay cho việc tập nghe một lượt thì bạn đang luyện một bài dễ hơn bài thật, rồi ngày thi mới biết. Nếu bạn sắp thi, tự đặt luật cho mình: lượt đầu nghe rồi trả lời hết ba câu, chấm xong mới bấm nghe lại để soi chỗ sai.

Bài nói không hiện chữ, kể cả sau khi bạn trả lời xong. Chỗ này khác luyện nghe Part 2, nơi câu vừa đọc sẽ hiện ra sau khi bạn chọn. Lý do là ba câu hỏi dùng chung một bài nói: hiện lời ngay sau câu 1 là đưa luôn đáp án của hai câu còn lại. Hệ quả bạn phải chịu là khi nghe mãi không ra, không có bản chép lời nào để đối chiếu. Đó là cái giá của việc dùng chung một ngữ liệu.

Và số lượng còn ít. Bốn mươi bộ, mỗi chủ đề bốn bộ. Làm hết một chủ đề mất vài phút. Đây là chỗ để tập một kỹ năng, chưa phải chỗ để cày.

Đo bằng gì

Đừng đo bằng số bộ đã làm. Bốn mươi bộ thì một buổi tối là hết, mà hết theo kiểu đó thì bạn không mang về được gì.

Đo bằng những câu bạn trả lời sai. Sai vì không biết một từ là chuyện nhẹ, tra một cái là xong. Sai vì đọc đúng chữ mà hiểu lệch ý mới là chuyện đáng dừng lại: quay về tờ thông báo, tìm cho ra đúng cái dòng đáng lẽ phải trả lời câu đó, rồi nhìn lại xem lúc nãy mình đã đi qua nó như thế nào.

Một câu sai được mổ kỹ dạy bạn nhiều hơn mười câu đúng nhờ đoán.